Publicaciones / Mugarri Saila
Oiartzungo Esteban Donarean Elizako moneta aurkikuntza
Sarrera Lan honen helburua Oiartzungo moneta aurkikuntza garrantzitsua ezagutzera ematea da. Harrigarria da Gipuzkoa bezalako lurralde txiki batean, gune arkeologiko zehatzetan aurkitutako Erdi Aroko eta Aro Modernoko material numismatiko ugaria izatea: 500 txanpon baino gehiago Mutrikun, Oiartzungo 900 txanponak eta kopuru handiago bat Getarian, beste aurkikuntza apalago batzuk kontuan hartu gabe. Bilduma publikoetan eta pribatuetan milaka txanpon ikusi dituenarentzat, gehienak jatorriari buruzko daturik gabe, oso deigarria da gertakari hau. Mota honetako moneta aurkikuntzen banaketa mapa bat begiratu hutsarekin aztertuko bagenu, Gipuzkoa moneta garapen gehiena duen eskualdeea dela ikusiko genuke.
Oiartzun Zaharreko familia eta ondasunak
Sarrera 1.990ko Udan Oiartzuna inguratu nintzen, kuriositate sasi historiko batek bultzaturik, izan ere Mexikora herriratutako zenbait oiartzuarren eskeintza urrikarien artean, Espainia Berriko patroi den amabirjina Guadalupekoari erretaula eraikitzen ikusiak nituen, Haraneko elizan. Pariserako bidean nindoan demografia historikoari buruzko ikastaldi bat egitera, jada ezabatua da, eta Haranera nola arraio etortzen den jakin gabe Iruna zihoan trena hartu nuen. Oiartzun ezartzen zuen "Topo"ko geltokian jeitsi nintzen. Nere maleta astunak eskuetan eta galdezka iritsi nintzen Arraguako kamioan barrena bide puska bat egin ondoren. Eliza itxia zegoen eta bikarioak adierazi zidanez, ez eliza libururik, ez fabrikakorik ere ez zen bertan.
Lehen liberalismoa Oiartzun Haranean
Sarrera 70 Km.2 dituen Oiartzun ibai arroak, Gipuzkoako iparlehorraren txokorik zabalena harrapatzen du Urumea, itsasoa eta Nafarroako mendien artean. Lur aski eskurakor eta irekia, trikuharriek aintzina populaketarik izan zela adierazten digute. Erromarekin harremanik izan zuela adierazten diguten aztarnak baditugu, eta erdi aroan guda gizonak, merkatariak eta peregrinoak pasatzen ikusi zituen. Kokapen geografikoa dela eta, itsas bokazioa azkar asko sortuko da ingurotan. Harroaren gunean, Oiartzun Haranak leku nagusia bete zuen, Ramon Lekuona jaunak «amalur» hotsegin zion, eta egiaz, halatsu gertatu zen, hainbat herri bai baitziren aurka egin beharrean izango zituenak.
Oiartzun Haranaren Geologia
Sarrera Egiatan, biziki zaila da Oiartzun Haran txikian eta inguruetan mende bakar batean jazo diren historia, politika, gizarte edo kulturari buruzko gertakari guztiak aipatzea. Halaber, Euskal Herriko eskualde txiki honetan 380 milioi urtetan gertatu den historia geologikoa orrialde hauetara biltzea ez da lan erraza. MUGARRI liburuki honen bidez, hori guztia azaltzen saiatuko gara, era jator eta errazean. Gaiak eskatzen duen zuhurtasun zientifikoa alde batera utzi gabe baina guztiontzako hizkuntza helgarria erabiliz, gaiari buruz dakitenei zein ezer jakin gabe ere, ezagun dugun historiaurre zaharrenaren gainean, hots, Oiartzun Haranaren historia geologikoan, sakondu nahi duten guztiei.
Hizkuntza ororen izaeraren ezaugarri nagusia aldagarritasuna da. Hizkuntz aldaketa, berez eta ezinbestean egiten da, hizkuntza biziaren seinale baita. Aldatzen ez den hizkuntza ez dago bizirik. Kontua gurean besterik da, ordea, gaur egun eta beharbada azken belaunaldiotan gertatzen diren hizkuntzaren barne-barneko aldatze sakonak, muinari erasotzen diotenak dira kezkagarri. Beraz, bereizi beharrekoak dira, hizkuntza biziaren adierazle diren aldaketa naturalak eta etxelagun ditugun hizkuntza boteretsuen -gaztelaniaren eta frantsesaren- eraginetik eratorritakoak. Era berean, belaunaldiz belaunaldi, aldatuz doa oiartzuarren euskara.
Oiartzungo Kantutegia
Eskolak emateari utzi nionean, pentsatu ere pentsatu nuen, egokialdi ona izan zitekeela hura, nere idazlanetan lasaitasun handiagoz zerbait egiteko. Orduko itsumustuan, bi bide egokitzen zitzaizkidan aukeran. Lehenengoa, egindako lanak oinarri hartuz, herri literaturari buruzko sintesis bat erdaraz burutzea. Erdaraz diot, nire ahaleginak maila onartu bat eduki zezan eta zabalkunde handiagoa ere bai. Eta bigarren, poesigintzan poemategi berri bat idazteari ekitea. Baina egokiera ikusi nuenean Oiartzungo Kantutegiaz zerbait egin zitekeela, gainerako asmoak alde batera utzita lan honi ekin nion. Ez dakit aukera ongi egin nuen; baina aitortu beharra daukat, atsegin handiz burututako lana dela hau, eta gogoz ere bai, uste dudalako baliagarri izan litekeela ez bakarrik gure jaioterriarentzat, baita beste edozein herrirentzat ere.
Oiartzungo Natura
Liburu honen helburua Oiartzunen dagoen natura ezagutzera ematea, lurraren erabilera aztertzea eta etorkizunerako oinarri batzuk proposatzea da, beti ere naturaren zaletasun eta kontserbazioaren ikuspegitik. Esan beharra dago argitalpen honetan bi informazio mota daudela bilduta: bata objektiboa izan nahi du, dagoenari buruz ari garenean, historia aztertzen dugunean edota lurraren erabilerak deskribatzen ditugunean, baina, bigarrena subjektiboa da, hau da, gure iritzia ematen dugu, erabileren balorazioa egiterakoan edota etorkizunerako proposamenak egiten ditugunean, adibidez. Helburuak lortzeko ezinbestekoa ikusi dugu ondorengo atalak lantzea:
Oiartzungo San Esteban Parrokiako Erretaulak
Bejondeiola Oiartzungo herriari! Horixe pentsatu nuen hona bikario etorri eta eliza berritzearen nondik norakoak jakiten hasi nintzenean. Izan ere, ordurako lanik larrienak eginak ziren, 200 eta gehiago milioi gastatuak ziren elizako obretan eta diru-multzo horren zatirik handiena jende xumeak emandakoa zen eta da. Azken urte hauetan herri eta auzo askotan ari dira beren elizak, handiak eta txikiak zaharberritzen eta gehienetan jendearen patrika urritik atera da dirua. Eta Oiartzun ez da atzera geratu egonkizun horietan ere. Elizaren jabea, herria Gure herriko paper zaharrak miatzen aritu direnek ez diote aurkitu eliza eder honi jaberik. Joandako mendeetan, pertsona partikular, haundizki, noble eta horrelakoek egin izan zituzten askotan elizak eta beren jabetzako izan dituztera denboraldi luzetan.
Arditurriko meategiak
Arditurri deitu parajean, Oiartzun bailara bitxiaren baitan, garrantzi aski handiko meategia izan da, lehenik erromatarrek ustiatua, bederen gure aro honetako lehen mendetik hasita. Eta gero, horren ustiaketak jarraitu egin baitzuen Erdi Aroan zehar, eta bultzada berri bat izan XVII. mendean; hurbilago XIX. mende azkenetan; eta XX.ean, 1985eko urtarrilaren 30ean itxi zen arte hain zuzen, data horretan kitaturik eman baitziren Arditurriko Mea-Barrutia osatzen zuten emakida guztiak. Iduri du denboraren iraganak aipaturiko mea-ustiaketa hauen oroitzapena ezabatzeko bidean daukala, eta oharturik nago zenbait pertsona kezkatirengan badagoela halakoxe beldur bat, gauza jakina den bezala, urte asko baino lehen, meategi horrekin ikustekorik izan duten eta zerbait esan dezaketen pertsonak desagertzearekin, Arditurriko meategien historia berebat asko murriztuko dela.
